Ηχητικό οδοιπορικό: Απ' το 1940 στο σήμερα

Αφιέρωμα στην επέτειο της έναρξης του αντιφασιστικού αγώνα 

Αναδημοσίευση από το Blog Βαθύ Κόκκινο 

Ηχητικό οδοιπορικό: Απ' το 1940 στο σήμερα

Χωρίς αμφιβολία είναι καταπληκτικό το ιστορικό οδοιπορικό που έκανε σήμερα η ραδιοφωνική εκπομπή της «Ελληνοφρένειας». Ξεκίνησαν παρουσιάζοντας πλήθος ιστορικών ηχητικών ντοκουμέντων από την επίθεση των στρατιωτικών δυνάμεων του άξονα στην χώρα μας και κάνοντας ενδιάμεσες στάσεις στην εποχή της Απριλιανής δικτατορίας, και στην εξέγερση του Πολυτεχνείου, πέρασαν στα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης για να καταλήξουν στην σημερινή μνημονική-ταξική κατάσταση που επικρατεί στην χώρα μας.

-----------------------------------------------------------

Αναδημοσίευση από το Erodotos Weblog

Ιστορικό αφιέρωμα στην 28η Οκτωβρίου 1940: 

Το “ΟΧΙ” του Μεταξά και το ΟΧΙ του ελληνικού λαού

Το ΟΧΙ του ελληνικού λαού

Πολίτες της Αθήνας, στοιβαγμένοι και γαντζωμένοι όπως - όπως στο τρένο, ξεκινούν για το αλβανικό μέτωπο

Το βράδυ της 25ης Οκτωβρίου του 1940 το ελληνικό Εθνικό Θέατρο εγκαινίαζε τη χειμερινή του περίοδο με την παράσταση «Μαντάμ Μπατερφλάι» του Πουτσίνι από τη Λυρική Σκηνή. Παρόντες στην παράσταση, όλος ο «καλός κόσμος» της εποχής, η κυβέρνηση του Μεταξά, ο ίδιος ο δικτάτορας, ο βασιλιάς Γεώργιος με την οικογένειά του, η ηγεσία της ιταλικής πρεσβείας, ενώ προσκεκλημένος της κυβέρνησης παραβρέθηκε στην παράσταση και ο γιος του Πουτσίνι με τη σύζυγό του. Το επόμενο βράδυ της 26ης Οκτωβρίου, προς τιμήν του ζεύγους Πουτσίνι η ιταλική πρεσβεία έδωσε δεξίωση, στην οποία είχε προσκληθεί σχεδόν όλος ο «καλός κόσμος» της προηγούμενης βραδιάς και φυσικά η ελληνική κυβέρνηση και η βασιλική οικογένεια. Εντούτοις, η πολιτική εκπροσώπηση της χώρας περιορίστηκε στις παρουσίες του μόνιμου υφυπουργού Εξωτερικών Νικ. Μαυρουδή και του υφυπουργού Τύπου και Τουρισμού Θ. Νικολούδη. Η δεξίωση, ακολουθώντας τις ελληνικές συνήθειες, ξεκίνησε αργά το βράδυ και κράτησε ως τα ξημερώματα. Τα τραπέζια ήταν διακοσμημένα με ελληνικές και ιταλικές σημαίες, ενώ η τούρτα έφερε πάνω τη φράση «Ζήτω η Ελλάς»¹.Η εικόνα και των δύο εκδηλώσεων άφηνε την εντύπωση πως οι σχέσεις των δύο χωρών δεν αντιμετώπιζαν άμεσα την απειλή κάποιας ρήξης, αλλά τούτο μάλλον ήταν περισσότερο ένα διπλωματικό παιχνίδι παρά η αλήθεια. Πίσω από τη βιτρίνα, η πραγματικότητα φάνταζε σκληρή και αδυσώπητη.

Λίγο πριν την έναρξη, και κατά τη διάρκεια της δεξίωσης στην ιταλική πρεσβεία, οι αρμόδιες υπηρεσίες της λάμβαναν κομματιαστά – σε τέσσερις δόσεις – ένα κρυπτογραφημένο τηλεγράφημα, η αποκρυπτογράφηση του οποίου θα το καθιστούσε το σημαντικότερο, ίσως, ιστορικό ντοκουμέντο της σύγχρονης ιστορίας των ελληνοϊταλικών σχέσεων.

Η κήρυξη του πολέμου

Μετά τις 5 το πρωί της 27ης Οκτωβρίου του 1940, όταν έφυγαν και οι τελευταίοι καλεσμένοι από την ιταλική πρεσβεία, ο πρέσβης Εμμανουέλε Γκράτσι πήρε το αποκρυπτογραφημένο τηλεγράφημα κι άρχισε να το διαβάζει. Επρόκειτο για μια τελεσιγραφική διακοίνωση της ιταλικής προς την ελληνική κυβέρνηση, η οποία μεταξύ άλλων έλεγε²:
«Η ουδετερότης της Ελλάδος απέβη ολονέν και περισσότερον απλώς και καθαρώς φαινομενική. Η ευθύνη διά την κατάστασιν ταύτην επιπίπτει πρωτίστως επί της Αγγλίας και επί της προθέσεώς της όπως περιπλέκη πάντοτε άλλας χώρας εις τον πόλεμον. Η Ιταλική Κυβέρνησις θεωρεί έκδηλον ότι η πολιτική της Ελληνικής Κυβερνήσεως έτεινε και τείνει να μεταβάλη το ελληνικόν έδαφος, ή τουλάχιστον να επιτρέψη όπως το ελληνικόν έδαφος μεταβληθή εις βάσιν πολεμικής δράσεως εναντίον της Ιταλίας. Τούτο δε θα ηδύνατο να οδηγήση εις μίαν ένοπλον ρήξιν μεταξύ της Ιταλίας και της Ελλάδος, ρήξιν την οποίαν η Ιταλική Κυβέρνησις έχει πάσαν πρόθεσιν να αποφύγη. Οθεν, η Ιταλική Κυβέρνησις κατέληξεν εις την απόφασιν να ζητήση από την Ελληνικήν Κυβέρνησιν – ως εγγύησιν διά την ουδετερότητα της Ελλάδος και ως εγγύησιν διά την ασφάλειαν της Ιταλίας – το δικαίωμα να καταλάβη διά των ενόπλων αυτής δυνάμεων, διά την διάρκειαν της σημερινής προς την Αγγλίαν ρήξεως, ωρισμένα στρατηγικά σημεία του ελληνικού εδάφους. Η Ιταλική Κυβέρνησις ζητεί από την Ελληνικήν Κυβέρνησιν όπως μη εναντιωθή εις την κατάληψιν ταύτην και όπως μη παρεμποδίση την ελευθέραν διέλευσιν των στρατευμάτων των προοριζομένων να την πραγματοποιήσωσι. Τα στρατεύματα ταύτα δεν παρουσιάζονται ως εχθροί του ελληνικού λαού και η Ιταλική Κυβέρνησις δεν προτίθεται ποσώς, διά της προσωρινής κατοχής στρατηγικών τινών σημείων, επιβαλλομένης υπό της ανάγκης των περιστάσεων και εχούσης καθαρώς αμυντικόν χαρακτήρα, να θίξη οπωσδήποτε την κυριαρχίαν και την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος. Η Ιταλική Κυβέρνησις ζητεί από την Ελληνικήν Κυβέρνησιν όπως δώση αυθωρεί εις τας στρατιωτικάς αρχάς τας αναγκαίας διαταγάς ίνα η κατοχή αυτή δυνηθή να πραγματοποιηθή κατά ειρηνικόν τρόπον. Εάν τα ιταλικά στρατεύματα ήθελον συναντήση αντίστασιν, η αντίστασις αύτη θα καμφθή διά των όπλων και η Ελληνική Κυβέρνησις θα έφερε τας ευθύνας, αι οποίαι ήθελον προκύψη εκ τούτου».

Στους δρόμους της Αθήνας, ο λαός είπε ΟΧΙ στο φασισμό

Το κείμενο της διακοίνωσης συνοδευόταν από μια σειρά οδηγίες σχετικά με τον τρόπο που όφειλε να χειριστεί το θέμα η ηγεσία της πρεσβείας. Γράφει ο Γκράτσι στις αναμνήσεις του³: «Το περίφημο αυτό έγγραφο κακοπιστίας συνοδεύετο από τις εξής οδηγίες. Η επίδοση της διακοινώσεως έπρεπε να γίνει χωρίς προειδοποίηση στις 3 το πρωί της 28ης Οκτωβρίου και την επίδοση της διακοινώσεως θα έπρεπε να ακολουθήσει η προφορική ανακοίνωση ότι οι κινήσεις των στρατευμάτων μας θα άρχιζαν την 6 πρωινή της ίδιας ημέρας. Τα πάντα είχαν υπολογισθεί ώστε ο πόλεμος να καταστεί αναπόφευκτος».Οι οδηγίες ακολουθήθηκαν κατά γράμμα. Δέκα περίπου λεπτά πριν την 3η πρωινή της 28ης Οκτωβρίου ο Γκράτσι, ο στρατιωτικός ακόλουθος της ιταλικής πρεσβείας κι ένας διερμηνέας έφτασαν έξω από την κατοικία του δικτάτορα Ιωάννη Μεταξά. Στη σχετική έκθεσή του ο διοικητής της υπηρεσίας της σχετικής με τα ζητήματα ασφάλειας του πρωθυπουργού γράφει⁴: «Το υπ’ αριθ. Δ. Σ. 75 αυτοκίνητον του οποίου επέβαιναν ο πρεσβευτής της Ιταλίας μεθ’ ενός άλλου προσώπου σταθμεύει προς της εισόδου της εν Κηφισία οικίας όπου διαμένει ο Πρωθυπουργός Ι. Μεταξάς. Ευθύς ως το αυτοκίνητον εστάθμευσε προ της εισόδου της οικίας, ο σκοπός χωροφύλαξ πλησιάσας όπως διαπιστώση την ταυτότητα των επιβαινόντων είδε κατερχόμενους τον πρεσβευτή της Ιταλίας, κρατούντα ανά χείρας ένα φάκελλον, και τον άγνωστον συνοδόν του οίτινες και του εδήλωσαν ότι είναι απολύτως ανάγκη να παρουσιασθή αμέσως ο κ. Πρέσβυς εις τον κ. Πρόεδρον της Ελληνικής Κυβερνήσεως. Ο χωροφύλαξ αμέσως ειδοποίησε τον υπαξιωματικόν της υπηρεσίας, ο οποίος μετέβη και εκτύπησε κατ’ επανάληψιν τον κώδωνα της επί της οδού Κεφαλληνίας εισόδου της οικίας, αλλά δεν του εδόθη απάντησις. Επειδή δ’ ο πρέσβυς επέμενε τονίζων ότι οπωσδήποτε πρέπει να παρουσιασθή εις τον κ. Πρόεδρον, ο υπαξιωματικός της υπηρεσίας αφύπνισε τον αρχιφύλακα ενωματάρχην Τραυλόν, ο οποίος εκάλεσεν από τηλεφώνου τον κ. Πρόεδρον εις τον οποίον και ανέφερεν ότι ο πρεσβευτής της Ιταλίας ευρίσκετο έξωθι της οικίας και επέμενε να παρουσιασθή ενώπιόν του. Ο κ. Πρόεδρος του απήντησεν επί λέξει: “Καλά, τέτοια ώρα! Τι θέλει;”. Εις απάντησιν δε του ενωμοτάρχου ότι δεν εγνώριζε το σκοπόν της αφίξεώς του, απήντησε “καλά περίμενε”. Ακολούθως ο κ. Πρόεδρος εξήλθεν της θύρας και εκάλεσε τον πρεσβευτήν, εισήλθον δε και οι δύο μαζύ εντός της οικίας».

Γυναίκες στο μέτωπο

Σύμφωνα με την αφήγηση του ίδιου του Γκράτσι, μόλις οι δύο άνδρες μπήκαν στο εσωτερικό του σπιτιού και κάθισαν σ’ ένα μικρό σαλονάκι, ο Ιταλός πρέσβης επέδωσε στον Ελληνα δικτάτορα το κείμενο της διακοίνωσης. «Ο Μεταξάς – γράφει ο Γκράτσι⁵ - άρχισε να το διαβάζει. Τα χέρια που κρατούσαν το χαρτί έτρεμαν ελαφρά και μέσα από τα γυαλιά έβλεπα τα μάτια να βουρκώνουν, όπως συνήθιζε όταν ήταν συγκινημένος. Οταν τελείωσε την ανάγνωση, με κοίταξε κατά πρόσωπο και μου είπε με φωνή λυπημένη αλλά σταθερή: “Alors, c’ est la querre” (σ.σ. ώστε έχουμε πόλεμο)».Ο Γκράτσι επιχείρησε να αποφορτίσει το κλίμα, ισχυριζόμενος ότι η προσφυγή στα όπλα δεν ήταν αναγκαστική εφόσον η Ελλάδα έδειχνε τη διάθεση να συμμορφωθεί προς τις ιταλικές απαιτήσεις. Εντούτοις δεν ήταν σε θέση να εξηγήσει στο συνομιλητή του ποια στρατηγικά σημεία επί του ελληνικού εδάφους έπρεπε να τεθούν υπό ιταλική κατοχή. Πέραν όμως τούτου, ούτε ο Μεταξάς ήταν ηλίθιος για να μην καταλαβαίνει πως ακόμη κι αν ήθελε να συμμορφωθεί προς τις ιταλικές απαιτήσεις, δεν ήταν σε θέση να το πράξει μέσα στο χρονικό περιθώριο των τριών ωρών που του δινόταν, δεδομένου ότι στις 6 το πρωί θα άρχιζε η προέλαση των στρατιωτικών δυνάμεων της Ιταλίας προς την Ελλάδα. Ο πόλεμος ήταν αναπόφευκτος, αν και στις τάξεις του δικτατορικού καθεστώτος ήταν τουλάχιστον ισχυρή, αν όχι κυρίαρχη, η άποψη ότι θα γινόταν μόνο για μερικές ημέρες και μόνο για την τιμή των όπλων. Αλλά τότε γιατί δεν προτίμησαν το συμβιβασμό; Στο ερώτημα αυτό, η απάντηση έρχεται μέσα από την απάντηση σε ένα άλλο ερώτημα που εδώ και εξήντα τόσα χρόνια κυριαρχεί στις συζητήσεις των Ελλήνων: Ποιος είπε το πραγματικό ΟΧΙ, ο Μεταξάς ή ο λαός; ΄Η αλλιώς πιο ακριβέστερα: Το «ΟΧΙ» του Μεταξά ήταν της ίδιας βαρύτητας και της ίδιας σημασίας με το ΟΧΙ του ελληνικού λαού;

Το «ΟΧΙ» του Μεταξά και το ΟΧΙ του λαού

Αλβανικό έπος

Ενας παλιός αστός πολιτικός του λεγόμενου Δημοκρατικού Κέντρου, ο Γεώργιος Καφαντάρης είχε πει με δεικτικό τρόπο για τη στάση του Μεταξά απέναντι στο ιταλικό τελεσίγραφο: «Είπε το ΟΧΙ, ο μόνος Ελληνας που θα μπορούσε να πει το ΝΑΙ»⁶. Το λογοπαίγνιο αυτό του Καφαντάρη ήταν ευθεία αναφορά στις ιδεολογικές και πολιτικές συγγένειες που είχε ο ίδιος ο δικτάτορας και το καθεστώς της 4ης Αυγούστου με τα φασιστικά κινήματα της Ευρώπης εκείνης της ιστορικής περιόδου, ιδιαίτερα δε με το ιταλικό φασιστικό κίνημα του Μπενίτο Μουσολίνι. Ομως το «ΟΧΙ» του Μεταξά αποδεικνύει για άλλη μια φορά ότι σε τέτοιες ιστορικές στιγμές τις αποφάσεις δεν τις επιβάλλουν οι ιδεολογικές και πολιτικές προτιμήσεις των ηγετών, αλλά τα γενικότερα συμφέροντα των κυρίαρχων τάξεων στην εσωτερική και διεθνή τους διάσταση. Ο Μεταξάς το γνώριζε αυτό πολύ καλά – ίσως καλύτερα από πολλούς άλλους στον κύκλο των ηγετών του δικτατορικού καθεστώτος – και μάλιστα πολύ πριν από το ξέσπασμα του ελληνοϊταλικού πολέμου. Στις 3 Μαρτίου του 1934 για παράδειγμα, μιλώντας στο Συμβούλιο των Πολιτικών αρχηγών, έλεγε κατά λέξη⁷: «Αν και είναι βεβαίως παράτολμον εις την πολιτική να δημιουργή κανείς δόγματα, η Ελλάς δύναται να θέση ως δόγμα πολιτικόν ότι εν ουδεμία περιπτώσει δύναται να ευρεθή εις στρατόπεδον αντίθετον εκείνου εις το οποίον θα ευρίσκετο η Αγγλία. Δυνάμεθα τούτο να το θεωρήσωμεν ως δόγμα. Εγώ τουλάχιστον το ασπάζομαι». Την πολιτική αυτή ο Μεταξάς τη συνέχισε και στην περίοδο της δικτατορίας του. Για την ακρίβεια ήταν τέτοια η αγγλική επιρροή πάνω στην Ελλάδα που ούτε το καθεστώς της 4ης Αυγούστου μπόρεσε να αμφισβητήσει παρά τον πολιτικοϊδεολογικό του προσανατολισμό προς τα φασιστικά ευρωπαϊκά καθεστώτα και τις στενές οικονομικές σχέσεις που ανέπτυξε μ’ αυτά. Δεν επρόκειτο βέβαια μόνο για πολιτική επιρροή, αλλά και για οικονομική, αφού οι σχέσεις του ελληνικού κεφαλαίου με το αγγλικό ήταν ιδιαίτερα ισχυρές. Για παράδειγμα, στο διάστημα 1922-1932 παρουσιάζεται στην Ελλάδα μια τεράστια εισβολή ξένων κεφαλαίων, σχεδόν διπλάσια απ’ αυτή που είχαμε την εποχή του Τρικούπη. Το εξωτερικό χρέος της χώρας έφτανε τα 1.022 εκατομμύρια χρυσά φράγκα, ενώ το εσωτερικό ήταν 144 εκατομμύρια χρυσά φράγκα. Συστηματικοί δανειστές της χώρας – αγοραστές δηλαδή ελληνικών χρεογράφων – ήταν ο οίκος «Hambro» του Λονδίνου (γνωστός από τα δάνεια της εποχής του Τρικούπη), το συγκρότημα «Speyer and Co» της Ν. Υόρκης και η Εθνική Τράπεζα Αθηνών. Το 67,42% του εξωτερικού χρέους ήταν αγγλικά κεφάλαια, το 9,88% ήταν κεφάλαια των ΗΠΑ, το 7,52% ήταν γαλλικά κεφάλαια, το 5,40% σουηδικά, το 3,44% βελγικά, το 1,7% γερμανικά και το 1,65% ιταλικά. Επίσης ένα ποσό 108 εκατομμυρίων δολαρίων (περίπου το 20% του συνολικού εξωτερικού χρέους) ήταν χρεόγραφα, οι κάτοχοι των οποίων ζούσαν στην Ελλάδα⁸.

Οι Ελληνες φαντάροι ξεκινούν για το μέτωπο

Αντιλαμβάνεται κανείς τι τεράστια οικονομικά συμφέροντα παίζονταν στην Ελλάδα και πόση μεγάλη ήταν η οικονομική επιρροή της Αγγλίας στη χώρα. Ετσι δεν είναι καθόλου παράξενο που η μεταξική δικτατορία δεν κλόνισε, αλλά αντίθετα ενίσχυσε τις σχέσεις της χώρας με την Αγγλία. Είναι χαρακτηριστικό μάλιστα ότι ο υφυπουργός της Αγγλίας, Ρ. Βάνσιταρτ, έγραφε σε υπόμνημά του το Μάη του 1937 για τις ελληνοαγγλικές σχέσεις⁹: «Βρήκαμε ότι το καθεστώς Μεταξά είναι πολύ πιο συνεννοήσιμο από πολλά από τα προϋπάρχοντα καθεστώτα»… Η πραγματικότητα αυτή επιβεβαιώθηκε μερικά χρόνια αργότερα από τον ίδιο τον Ελληνα δικτάτορα ο οποίος, στις αρχές Μάη του 1940, εξομολογούνταν, στον Αρθουρ Μάρτον – ανταποκριτή της «Ντέιλι Τέλεγκραφ» στην Αίγυπτο – τον οποίο συνάντησε στην Αθήνα, τα παρακάτω¹⁰: «Είμεθα ουδέτεροι εφ’ όσον χρόνον η Αγγλία θέλει να είμεθα ουδέτεροι. Τίποτα δεν κάνομε χωρίς συνεννόησιν με την Αγγλία και, τις περισσότερες φορές ό,τι κάνομε γίνεται κατά σύστασιν ή παράκλησιν της Αγγλίας. Η Ελλάς είναι ζωτικό τμήμα της αγγλικής αυτοκρατορικής αμύνης».Εντούτοις ο Μεταξάς μπροστά στο ενδεχόμενο πολεμικής εμπλοκής της Ελλάδας με την Ιταλία επιχείρησε να διερευνήσει τη δυνατότητα απεμπλοκής από την Αγγλία και συμβιβασμού με τις απαιτήσεις του φασιστικού μπλοκ της Ευρώπης. Να πώς ο ίδιος περιέγραψε αυτό το θέμα στη συνάντηση που είχε με τους ιδιοκτήτες και τους αρχισυντάκτες του αθηναϊκού Τύπου στις 30 Οκτώβρη του 1940:
«Μη νομίσητε ότι η απόφασις του ΟΧΙ πάρθηκε έτσι, σε μια στιγμή. Μην φαντασθήτε ότι εμπήκαμε στον πόλεμο αιφνιδιαστικά. ‘Η ότι δεν έγινε παν ό,τι επετρέπετο και μπορούσε να γίνει διά να τον αποφύγωμε….
Ομολογώ ότι εμπρός εις την φοβεράν ευθύνην της αναμείξεως της Ελλάδος εις τέτοιον μάλιστα πόλεμον, έκρινα πως καθήκον μου ήτο να δω εάν θα ήτο δυνατόν να προφυλάξω τον τόπον από αυτόν, έστω και διά παντός τρόπου, ο οποίος όμως θα συμβιβάζετο με τα γενικώτερα συμφέροντα του Εθνους. Εις σχετικάς βολιδοσκοπήσεις προς την κατεύθυνσιν τον Αξονος, μου εδόθη να εννοήσω σαφώς ότι μόνη λύσις θα μπορούσε να είναι μία εκουσία προσχώρησις της Ελλάδος εις τη “Νέαν Τάξιν”.
Προσχώρησις που θα εγένετο όλως ευχαρίστως δεκτή από τον Χίτλερ “ως εραστήν του Ελληνικού πνεύματος”.
Συγχρόνως όμως μου εδόθη να εννοήσω ότι η ένταξις εις τη Νέαν Τάξιν προϋποθέτει προκαταρκτικήν άρσιν όλων των παλαιών διαφορών με τους γείτονάς μας, και ναι μεν αυτό θα συνεπήγετο φυσικά θυσίας τινάς διά την Ελλάδα, αλλά αι θυσίαι θα έπρεπε να θεωρηθούν απολύτως “ασήμαντοι” εμπρός εις τα “οικονομικά και άλλα πλεονεκτήματα” τα οποία θα είχεν διά την Ελλάδα ή Νέα Τάξις εις την Ευρώπην και εις την Βαλκανικήν. Φυσικά με πάσαν περίσκεψιν και ανεπισήμως επεδίωξα δι’ όλων των μέσων να κατατοπισθώ συγκεκριμένως ποίαι θα ήσαν αι θυσίαι αυταί, με τας οποίας η Ελλάς θα έπρεπε να πληρώση την ατίμωσιν της εξ ιδίας θελήσεως προσφοράς της να υπαχθή υπό τη Νέαν Τάξιν.
Με καταφανή προσπάθειαν αποφυγής σαφούς καθορισμού μου εδόθη να καταλάβω ότι η προς τους Ελληνας στοργή του Χίτλερ ήτο οι εγγυήσεις ότι αι θυσίαι αυταί θα περιορίζοντο “εις το ελάχιστον δυνατόν”. Οταν επέμεινα να κατατοπισθώ, πόσον επί τέλους θα μπορούσε να είναι ούτο το ελάχιστον τελικώς, μάς εδόθη να καταλάβωμεν ότι τούτο συνίστατο εις μερικάς ικανοποιήσεις προς την Ιταλίαν δυτικώς μέχρι Πρεβέζης, ίσως και προς τη Βουλγαρίαν ανατολικώς μέχρι Δεδεαγάτς.
Δηλαδή θα έπρεπε, διά να αποφύγωμεν τov πόλεμον, να γίνωμεν εθελονταί δούλοι και να πληρώσωμεν αυτήν την τιμήν… με το άπλωμα του δεξιού χεριού της Ελλάδος προς ακρωτηριασμόν από την Ιταλίαν και του αριστερού προς ακρωτηριασμόν από τη Βουλγαρίαν. Φυσικά δεν ήτο δύσκολον να προβλέψη κανείς ότι εις μίαν τοιαύτην περίπτωσιν οι Αγγλοι θα έκοβαν και αυτοί τα πόδια της Ελλάδος. Και με το δίκαιόν των…
Θα εδημιουργούντο έτσι όχι δύο, όπως το 1916, αλλά τρεις αυτήν τη φοράν Ελλάδες.
Η πρώτη θα ήτο η επίσημος των Αθηνών, η οποία είχεν φθάσει εις την πώρωσιν και το κατάντημα διά να αποφύγη τον πόλεμον να δεχθή να γίνη εθελοντής δούλος, πληρώνουσα μάλιστα την τιμήν αυτήν και με τη συγκατάθεσίν της να αυτοακρωτηριασθή τραγικώτατα, παραδίδουσα εις την δουλείαν πληθυσμούς αμιγώς ελληνικούς και μάλιστα δύναμαι να είπω τους ελληνικωτέρους των ελληνικών τοιούτους. Δευτέρα θα ήτο η πραγματική Ελλάς. Δηλαδή η παμψηφία της κοινής γνώμης του Εθνους, το οποίον ποτέ δε θα απεδέχετο την εκουσίαν του υποδούλωσιν πληρωνομένην μάλιστα με εθνικόν ακρωτηριασμόν αφόρητον και ισοδυναμούσαν με οριστικήν ατίμωσιν και μελλοντικήν βεβαίαν εκμηδένισιν του Ελληνισμού ως εννοίας και οντότητος, εκμηδένισιν πρώτον ηθικήν και δεύτερον εν συνεχεία της ηθικής και υλικήν.
Το Εθνος ουδέποτε θα συνεχώρει εις τον Βασιλέα και την Εθνικήν Κυβέρνησιν της 4ης Αυγούστου, τοιαύτην πολιτικήν.
Τρίτη τέλος θα προέκυπτε μία ακόμη Ελλάς, η Ελλάς την οποίαν δε θα παρέλειπον να δημιουργήσουν, φυσικά με την επίκλησιν του δημοκρατισμού, οι δημοκρατικοί Ελληνες υπό την κάλυψιν του βρετανικού Στόλου εις τας νήσους, Κρήτην και εις τας άλλας. Η τρίτη αυτή Ελλάς, η “Δημοκρατική” θα είχε με το μέρος της όχι μόνον την πρόθυμον υποστήριξιν της Αγγλίας εις την οποίαν θα έδιδε το δικαίωμα να καλύψη τας νήσους μας, καλυπτομένη και η ιδία εις την Βόρειον Αφρικήν, αλλά θα είχε με το μέρος της και το Εθνικόν δίκαιον. Η ηθική της δύναμις λοιπόν θα απερρόφα μοιραίως την επίσημον Ελλάδα, διότι θα διέθετεν η τρίτη αυτή Ελλάς, την ανεπιφύλακτον έγκρισιν και ενίσχυσιν της ανεπισήμου, της “δευτέρας” Ελλάδος, της Εθνικής δημοσίας γνώμης εν τη παμψηφία της»¹¹.
Ο κυνικός τρόπος με τον οποίο ο ίδιος ο Μεταξάς ομολογεί ότι κατ’ ουσίαν εξαναγκάστηκε να μπει στον πόλεμο με την Ιταλία, ασφαλώς δεν αφήνει περιθώρια για περισσότερα σχόλια.
Αν όμως το «Οχι» του Μεταξά ήταν υποχρεωτικό στο πλαίσιο των διεθνών ανταγωνισμών της εποχής και των ιδιαίτερων δεσμών του ελληνικού με το ξένο κεφάλαιο, το ΟΧΙ του ελληνικού λαού πήγαζε από τις παραδόσεις, την ιστορία του, το αναφαίρετο δικαίωμά του και τον αναμφισβήτητο πόθο του να ζήσει ελεύθερος και ανεξάρτητος. Ο ελληνικός λαός όχι μόνο δεν ταλαντεύτηκε στο δικό του ΟΧΙ, αλλά ήταν και ο μόνος που πίστευε στη νίκη κόντρα στα όσα πίστευε και στα όσα περίμενε από τον ελληνοϊταλικό πόλεμο η δικτατορία.
Για να φανεί πόσο τεράστια ήταν η απόσταση των δικτατόρων από τις διαθέσεις του λαού, αξίζει να αναφέρουμε τούτο: Την επομένη της κήρυξης του πολέμου, στις 29 Οκτώβρη του 1940 ο δικτάτορας Μεταξάς έγραφε στο ημερολόγιό του: «Με ανησυχεί η υπεραισιόδοξος Κοινή Γνώμη»¹². Τον ανησυχούσε δηλαδή το υψηλό ηθικό του λαού, το ότι το λαό τον διακατείχε στο μέγιστο βαθμό ο κυριότερος ψυχολογικός όρος για τη διεξαγωγή ενός νικηφόρου πολέμου!!!
Αλλά αν ο Μεταξάς και η δικτατορία ήταν σε αναντιστοιχία με τα αισθήματα του ελληνικού λαού, σε πλήρη αντιστοιχία μ’ αυτά βρίσκονταν οι κομμουνιστές.

Το ΚΚΕ στις παραμονές του πολέμου

Η έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου βρήκε το ΚΚΕ αποδεκατισμένο, την ηγεσία και τα στελέχη του στις φυλακές και τις εξορίες, τις οργανώσεις του σμπαραλιασμένες και όσες υπήρχαν ακόμη, υπό το καθεστώς του άγριου διωγμού. Η μεταξική δικτατορία είχε καταφέρει ισχυρότατο πλήγμα στο σώμα του Κόμματος, αφού στο πρόσωπό του – όπως προαναφέραμε – έβλεπε τον κύριο και ανυποχώρητο εχθρό της.
Την 28η Οκτώβρη 1940, περίπου δυο χιλιάδες κομμουνιστές, πρωτοπόρα μέλη και στελέχη του ΚΚΕ, βρίσκονταν κρατούμενοι σε 22 φυλακές, στρατόπεδα και τόπους εξορίας. Για παράδειγμα στην Ακροναυπλία (μαζί με την Πύλο) ήταν 625, στον Αϊ-Στράτη 230, στην Ανάφη 220, στην Αίγινα 170, στην Τρίπολη και άλλες φυλακές 500, στη Φολέγανδρο 140, στην Κίμωλο 36, στην Κέρκυρα και στα νησιά Ιο, Σίφνο, Αμοργό κλπ περίπου 50, στα σανατόρια (φυματικοί) γύρω στους 40 κ.ο.κ.
Επίσης, όλη σχεδόν η ηγεσία του ΚΚΕ που είχε εκλεγεί από το 6ο Συνέδριο (Δεκέμβρης 1935) βρισκόταν ανάμεσα στους φυλακισμένους και στους εξόριστους. Ο ΓΓ της ΚΕ του Κόμματος, Ν. Ζαχαριάδης, από τις αρχές του 1940, είχε μεταφερθεί από τις φυλακές της Κέρκυρας στα κρατητήρια της Γενικής Ασφάλειας Αθηνών. Στην Κέρκυρα βρίσκονταν τα μέλη του ΠΓ Γιώργης Σιάντος, Βασίλης Νεφελούδης και Μήτσος Παρτσαλίδης, καθώς και το μέλος της ΚΕ Γιάννης Ζεύγος. Στην Ακροναυπλία βρίσκονταν ο Γιάννης Ιωαννίδης μέλος του ΠΓ και τα μέλη της ΚΕ Κώστας Θέος, Βασίλης Βερβέρης, Μήτσος Παπαρήγας, Μιχάλης Σινάκος και Ανδρέας Τσίπας. Στην Κίμωλο τα μέλη της ΚΕ Μιλτιάδης Πορφυρογένης, Πέτρος Ρούσος και Χρύσα Χατζηβασιλείου. Στη Φολέγανδρο τα μέλη της ΚΕ Στέργιος Αναστασιάδης και Παντελής Καραγγίτσης – Σίμος. Στη Γαύδο το μέλος της ΚΕ Λεωνίδας Στρίγκος. Τέλος, στο σανατόριο της Αθήνας «Σωτηρία» νοσηλευόταν το μέλος της ΚΕ Ν. Πλουμπίδης.
Για να έχουμε την ακριβή και ολοκληρωμένη εικόνα του Κόμματος εκείνης της εποχής είναι απαραίτητο να σταθούμε και στην κατάσταση που παρουσίαζαν οι παράνομες οργανώσεις. Καταρχήν κεντρικός παράνομος καθοδηγητικός μηχανισμός ουσιαστικά έπαψε να υπάρχει μετά τη σύλληψη του Γιώργη Σιάντου και του Γρηγόρη Σκαφίδα, το Νοέμβρη του 1939. Η ομάδα στελεχών (Μήτσος Παπαγιάννης, Β. Κτιστάκης, Χρήστος Κανάκης, Σταματία Βιτσαρά κ.ά.) που εμφανίστηκε ως ΚΕ του Κόμματος και έμεινε στην ιστορία με την επωνυμία «παλιά ΚΕ», πέραν του ότι θεωρήθηκε ύποπτη και καταγγέλθηκε, ήταν απομονωμένη από τις κομματικές δυνάμεις και δεν τις επηρέαζε.
Το κενό της κομματικής καθοδήγησης επιχείρησε να «καλύψει» η Ασφάλεια έχοντας προφανή στόχο να κατευθύνει τις κομματικές δυνάμεις, τους εργαζόμενους και το λαό σύμφωνα με τα συμφέροντα του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου. Ετσι στις αρχές του 1940 εμφανίστηκε η «Προσωρινή Διοίκηση του ΚΚΕ» που διεκδικούσε την ηγεσία του Κόμματος και καθοδηγούνταν απευθείας από τον Μανιαδάκη, υφυπουργό Ασφαλείας του Μεταξά. Είναι χαρακτηριστικό ότι τόσο η «παλιά ΚΕ» όσο και η «Προσωρινή Διοίκηση» έβγαζαν η καθεμία το δικό της «Ριζοσπάστη».
Σε ό,τι αφορά τις κομματικές οργανώσεις, παρά την τρομοκρατία που είχε επιβάλει το Μεταξικό καθεστώς, είχαν διατηρηθεί ορισμένοι κομματικοί πυρήνες που συνέχιζαν τη δράση τους τόσο σε Αθήνα – Πειραιά όσο και στις άλλες περιοχές της χώρας. Κατά κανόνα οι οργανώσεις αυτές δεν είχαν εμπιστοσύνη ούτε στην «παλιά ΚΕ» ούτε στην «Προσωρινή Διοίκηση» και δρούσαν ανεξάρτητα η μία από την άλλη. Εμπιστεύονταν μόνο τις ομάδες των φυλακισμένων και εξόριστων στελεχών του κόμματος με τις οποίες επιδίωκαν να αποκτήσουν επαφή. Το ανώτερο κομματικό όργανο που κατάφερε να διατηρηθεί ήταν το Μακεδονικό Γραφείο της ΚΕ που είχε την ευθύνη της καθοδήγησης των οργανώσεων στη Μακεδονία και τη Θράκη¹³.

Η ιταλική επιδρομή και η στάση των κομμουνιστών

Υπό τις συνθήκες που προαναφέραμε κανένα πολιτικό κόμμα δε θα ήταν σε θέση να παρέμβει στις πολιτικές εξελίξεις της χώρας, πολύ περισσότερο δε, σε τόσο συνταρακτικές εξελίξεις όπως ένας πόλεμος. Και για του λόγου το αληθές σημειώνουμε την ανυπαρξία των αστικών κομμάτων καθ’ όλη τη διάρκεια του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου αλλά και όταν εκδηλώθηκε η ιταλική επιδρομή. Ομως το ΚΚΕ δεν ήταν ένα συνηθισμένο κόμμα. Αμέσως μόλις εκδηλώθηκε η στρατιωτική επιδρομή της Ιταλίας η ηγεσία του, τα μέλη και τα στελέχη του από τις φυλακές και τις εξορίες παρέμβηκαν και η παρέμβασή τους αυτή ήταν ουσιαστική, ενεργή και αποφασιστική δίπλα στο δοκιμαζόμενο λαό.
Χρονολογικά πρώτοι αντέδρασαν οι ακροναυπλιώτες, οι οποίοι στις 29 Οκτωβρίου 1940 – μια μέρα μετά την έναρξη του ελληνοϊταλικού πολέμου – με υπόμνημα τους (που υπογραφόταν από το Γ. Ιωαννίδη και τον Κ. Θέο) προς την κυβέρνηση Μεταξά, ζητούσαν να πάνε στην πρώτη γραμμή του πυρός για να πολεμήσουν¹⁴. Οι ακροναυπλιώτες πέραν του προαναφερόμενου υπομνήματος έστειλαν προς τη Μεταξική κυβέρνηση άλλα δύο κείμενα: Ενα «ανοιχτό γράμμα» στις 6/11/1940 κι ένα υπόμνημα στις 13/11/1940. Το «ανοιχτό γράμμα» εξέφραζε τη συμφωνία τους με το περιεχόμενο του γράμματος του Ν. Ζαχαριάδη και το υπόμνημα της 13/11 ήταν η απάντηση προς την κυβέρνηση του Μεταξά, επειδή η τελευταία τους ζητούσε δηλώσεις μετανοίας για να τους επιτρέψει να πάνε πολεμήσουν στο μέτωπο τον Ιταλό επιδρομέα.
Να ποια ήταν η περήφανη απάντηση των κομμουνιστών της Ακροναυπλίας στο υπόμνημά τους στις 13/11/1940. «Οι ιδέες μας είναι πάντοτε και έχουν για κίνητρο, αφετηρία και σκοπό την εξύψωση και την ευημερία του ελληνικού λαού και του έθνους, ολόκληρο δε το παρελθόν μας είναι μια συνεπής και συνεχής προσπάθεια για την επίτευξη αυτών των σκοπών. Στον αγώνα αυτόν δώσαμε ό,τι πολύτιμο είχαμε, υποστήκαμε αγόγγυστα επί σειρά ετών όλα τα μαρτύρια και τις στερήσεις της εξορίας και της φυλακής και πολλοί από μας έχουν θυσιάσει και τη ζωή τους, χωρίς κανένα υπολογισμό προσωπικών μας ωφελημάτων. Και σήμερα, ακριβώς διότι μένουμε πιστοί στις αρχές μας και διότι έχουμε για έμβλημά μας “Πάνω απ’ όλα τα συμφέροντα του ελληνικού λαού” τασσόμεθα ανεπιφύλακτα στο πλευρό της κυβέρνησης, που διευθύνει την αντίσταση του ελληνικού λαού ενάντια στον επιδρομέα»¹⁵.
Το πιο γνωστό όμως ντοκουμέντο του ΚΚΕ για τον ελληνοϊταλικό πόλεμο, αυτό που σφράγισε τις σχέσεις του με τον ελληνικό λαό και αποτέλεσε τον καθοδηγητικό μπούσουλα για την οργάνωση της Εαμικής Εθνικής Αντίστασης είναι το «Ανοιχτό Γράμμα προς το λαό της Ελλάδας» του τότε ΓΓ της ΚΕ του Κόμματος, Ν. Ζαχαριάδη, που δημοσιεύτηκε στις αθηναϊκές εφημερίδες στις 2 Νοέμβρη του 1940.

Το γράμμα του Ν. Ζαχαριάδη – η προοπτική και το συμπέρασμα

«Ο φασισμός του Μουσολίνι – έλεγε το γράμμα¹⁶- χτύπησε την Ελλάδα πισώπλατα, δολοφονικά και ξετσίπωτα με σκοπό να την υποδουλώσει και να την εξανδραποδίσει. Σήμερα όλοι οι Ελληνες παλεύουμε για τη λευτεριά, την τιμή, την εθνική μας ανεξαρτησία. Η πάλη θα είναι πολύ δύσκολη και πολύ σκληρή. Μα ένα έθνος που θέλει να ζήσει πρέπει να παλεύει, αψηφώντας τους κινδύνους και τις θυσίες. Ο λαός της Ελλάδας διεξάγει σήμερα έναν πόλεμο εθνικοαπελευθερωτικό, ενάντια στο φασισμό του Μουσολίνι. Δίπλα στο κύριο μέτωπο και Ο ΚΑΘΕ ΒΡΑΧΟΣ, Η ΚΑΘΕ ΡΕΜΑΤΙΑ, ΤΟ ΚΑΘΕ ΧΩΡΙΟ, ΚΑΛΥΒΑ ΜΕ ΚΑΛΥΒΑ, Η ΚΑΘΕ ΠΟΛΗ ΣΠΙΤΙ ΜΕ ΣΠΙΤΙ, ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΦΡΟΥΡΙΟ ΤΟΥ ΕΘΝΙΚΟΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΟΥ ΑΓΩΝΑ.
Κάθε πράκτορας του φασισμού πρέπει να εξοντωθεί αλύπητα. Στον πόλεμο αυτό που τον διευθύνει η κυβέρνηση Μεταξά, όλοι μας πρέπει να δώσουμε όλες μας τις δυνάμεις, δίχως επιφύλαξη. Επαθλο για τον εργαζόμενο λαό και επιστέγασμα για το σημερινό του αγώνα πρέπει να είναι και θα είναι, μια καινούρια Ελλάδα της δουλιάς, της λευτεριάς, λυτρωμένη από κάθε ξενική ιμπεριαλιστική εξάρτηση, μ’ ένα πραγματικά παλλαϊκό πολιτισμό.
Ολοι στον αγώνα, ο καθένας στη θέση του και η νίκη θάναι νίκη της Ελλάδας και του λαού της. Οι εργαζόμενοι όλου του κόσμου στέκουν στο πλευρό μας.
Αθήνα 31 του Οχτώβρη 1940
Νίκος Ζαχαριάδης
Γραμματέας της ΚΕ του ΚΚΕ».
Το περιεχόμενο του γράμματος προκάλεσε το θαυμασμό ακόμη και των αντιπάλων του ΚΚΕ. «Η πρώτη αντίδραση του κόμματος – γράφει ο Ευαγ. Αβέρωφ αναφερόμενος στη στάση του ΚΚΕ στον ελληνοϊταλικό πόλεμο¹⁷ - υπήρξε απρόβλεπτη. Στις 30 Οκτωβρίου του 1940 (σ.σ. 31 Οκτωβρίου είναι το σωστό), ο Ζαχαριάδης από τη φυλακή όπου βρισκόταν τρεισήμισι περίπου χρόνια, απηύθυνε μια επιστολή προς τον Μανιαδάκη. Δημοσιεύτηκε αμέσως σε όλες τις εφημερίδες. Επρόκειτο για μια ωραία έκκληση υπέρ της αμύνης και κατέληγε ως εξής: “Όλοι στον αγώνα, καθένας στη θέση του, η νίκη θα ανήκη στην Ελλάδα και στο λαό της. Οι εργάτες όλου του κόσμου βρίσκονται στο πλευρό μας”. Ηταν κείμενο επιδέξιο από την πλευρά του (η νίκη στο λαό, όχι στη δικτατορία, οι εργάτες όλου του κόσμου) αλλά ήταν συγχρόνως κείμενο χρήσιμο για τον αγώνα. Ηταν επίσης ευθυγραμμισμένο με τις δηλώσεις όλων των πολιτικών ηγετών, οι οποίοι αντετίθεντο όλοι στο δικτατορικό καθεστώς. Πράγματι, όλοι οι πολιτικοί ηγέτες είχαν κηρυχτεί υπέρ της ενόπλου αντιστάσεως κατά του εισβολέως».
Τα σημεία του γράμματος που στρέφονται κατά της δικτατορίας δεν είναι μόνο αυτά που επισημάνει ο Αβέρωφ. Η φράση «Κάθε πράκτορας του φασισμού πρέπει να εξοντωθεί αλύπητα» είναι ίσως το ισχυρότερο χαστούκι κατά της δικτατορίας και μία σαφέστατη έκκληση προς τον ελληνικό λαό να είναι εχθρικός απέναντί της κι απέναντι στα όργανά της. Αλλά το γράμμα δε σταματούσε εκεί. Εδινε προοπτική στο λαό και προσδιόριζε με ακρίβεια το χαρακτήρα της πάλης του όταν έλεγε πως «έπαθλο για τον εργαζόμενο λαό και επιστέγασμα για το σημερινό του αγώνα πρέπει να είναι και θα είναι, μια καινούργια Ελλάδα της δουλιάς, της λευτεριάς, λυτρωμένη από κάθε ξενική ιμπεριαλιστική εξάρτηση, μ’ ένα πραγματικά παλλαϊκό πολιτισμό».
Αυτή την προοπτική ήθελε να εμποδίσει η άρχουσα τάξη και τα πολιτικά της όργανα, δηλαδή τα όργανα της μεταξικής δικτατορίας. Για το λόγο αυτό όχι μόνο αρνήθηκαν στους φυλακισμένους κομμουνιστές να πάνε να πολεμήσουν στο μέτωπο, αλλά και τους παρέδωσαν στους κατακτητές όταν το μέτωπο κατέρρευσε την άνοιξη του ’41, ύστερα από τη γερμανική επίθεση κατά της Ελλάδας. Τα συμπεράσματα ανήκουν στον αναγνώστη.
1 Δ. Κόκκινου: «Οι δύο πόλεμοι 1940 – 1941», Εκδοτική Εταιρία «Ο Πλάτων», Αθήναι 1946, τόμος Β’, σελ. 167 – 170 και Heinz A. Richter: «Η Ιταλογερμανική επίθεση εναντίον της Ελλάδος», εκδόσεις «Γκοβόστη», σελ. 121-122
2 Βασιλικόν Υπουργείον των Εξωτερικών: «Η Ελληνική Λευκή Βίβλος 1940 – Διπλωματικά έγγραφα: Η Ιταλική επίθεσις κατά της Ελλάδος», Αθήναι 1940, σελ. 145-146
3 Εμμανουέλε Γκράτσι: «Η αρχή του τέλους – Η επιχείρηση κατά της Ελλάδος», εκδόσεις «ΕΣΤΙΑ», σελ. 274
4 Δ.Κ. Σβολόπουλου: «Ο πόλεμος των Ελλήνων 1940 – 1941», Αθήναι 1945 / Τύποις «ΠΥΡΣΟΥ», ΑΕ, τόμος Α’, σελ. Ζ’
5 Εμμανουέλε Γκράτσι, στο ίδιο, σελ. 285
6 Φοίβου Γρηγοριάδη: «Ιστορία της Σύγχρονης Ελλάδας 1909 – 1940», εκδόσεις Κ. Καπόπουλος, τόμος 4ος, σελ. 344
7 Ιωάννου Μεταξά: «Ημερολόγιο», εκδόσεις «Γκοβόστη», τόμος Δ’ σελ. 77
8 «Ιστορία Ελληνικού Εθνους», «Εκδοτική Αθηνών» τόμος ΙΕ, σελ. 335-338
9 Γ. Ανδρικόπουλου: «Οι ρίζες του ελληνικού φασισμού», εκδόσεις «ΔΙΟΓΕΝΗΣ», σελ 25
10 «Τα Μυστικά Αρχεία του Φόρεϊν Οφφις», ΒΙΠΕΡ, εκδόσεις «ΠΑΠΥΡΟΣ», σελ. 76
11 Ιωάννου Μεταξά: «Ημερολόγιο», εκδόσεις «Γκοβόστη», τόμος Δ’ σελ. 522-524
12 Ιωάννου Μεταξά, στο ίδιο, σελ. 520
13 Δοκίμιο Ιστορίας του ΚΚΕ, εκδόσεις «Σύγχρονη Εποχή», τόμος Α’, σελ. 342-347
14 Το υπόμνημα δε σώθηκε στα αρχεία του ΚΚΕ αλλά σίγουρα υπάρχει κάπου στα αρχεία του κράτους. Οι πληροφορίες που έχουμε γι’ αυτό προέρχονται από μαρτυρίες που δημοσιεύτηκαν στο «Ριζοσπάστη» της 28/10/1945 κι από την εφημερίδα «ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ» της 28/10/1965 όπου δημοσιεύτηκε το τελευταίο μέρος του, προερχόμενο προφανώς από τα κρατικά αρχεία.
15 «ΡΙΖΟΣΠΑΣΤΗΣ» 28/10/1945.
16 «Το ΚΚΕ – Επίσημα Κείμενα», εκδόσεις ΣΕ, τόμος 5ος, σελ. 9-10
17 Ευάγγελου Αβέρωφ: «Φωτιά και τσεκούρι», εκδόσεις «ΕΣΤΙΑ», σελ. 93.

Γιώργος ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΣ

Βλέπε επίσης:

Ιστορικό αφιέρωμα στα 70χρονα της 28ης Οκτωβρίου 1940: Τα “ΟΧΙ”, η άνοδος του φασισμού, ο Β Παγκόσμιος Πόλεμος, Κατοχή και Αντίσταση, ο αστικός κόσμος και οι κομμουνιστές (ΕΑΜ-ΚΚΕ), η αναθεώρηση της Ιστορίας και η άνοδος της ακροδεξιάς σήμερα

ΑΝΟΙΧΤΗ ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΣΥΣΤΑΣΗ ΟΜΑΔΑΣ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΠΡΟΒΟΛΩΝ

Το Πολιτιστικό Κέντρο Εργαζομένων ΟΤΕ Ν. Αττικής καλεί τους συναδέλφους, που ενδιαφέρονται να ενταχθούν στη νεοσύστατη ομάδα κινηματογραφικών προβολών, σε ανοιχτή-διερευνητική συζήτηση την Τετάρτη 29/10/2014 στις 20:00 στην αίθουσα εκδηλώσεων του Π.Κ. 

Στόχος μας η συμπόρευση και η συνεργασία όλων εκείνων, που τους ενώνει η αγάπη τους για τον κινηματογράφο και έχουν την όρεξη να δραστηριοποιηθούν και να συμμετάσχουν στη διοργάνωση εβδομαδιαίων προβολών ταινιών, καθώς και αφιερωμάτων, φεστιβάλ και συζητήσεων σχετικά με την τέχνη του κινηματογράφου.

Σας περιμένουμε!

Hμερολόγιο: Tέσσερις μέρες στο πολιορκημένο Κομπάνι

Hμερολόγιο: Tέσσερις μέρες στο πολιορκημένο Κομπάνι

του Χεϋσάμ Μισλίμ

Ο κούρδος δημοσιογράφος Heysam Mislim, που ζούσε και εξακολουθεί να ζει στο Κομπάνι καταγράφει στο ημερολόγιό του, την καθημερινότητα των κατοίκων του Κομπάνι: μαχητών και αμάχων, ανδρών και γυναικών, τις ελλείψεις, την αποφορά των πτωμάτων στους δρόμους,  το σφίξιμο στην καρδιά, αλλά και το γέλιο των παιδιών, την αλληλλεγγύη, την πίστη ότι το Κομπάνι είναι το Στάλινγκραντ και θα νικήσει. Το κείμενο δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Newsweek», στις 15.10.2104. Τα αποσπάσματα που ακολουθούν μετέφρασε ο Γιάννης Χατζηδημητράκης.

ENΘΕΜΑΤΑ

Πέμπτη 9  Οκτωβρίου. Η ζωή υπό πολιορκία φέρνει τους ανθρώπους κοντά. Όλοι είναι εθελοντές στο Κομπάνι, για να συνεχίσουν την αντίσταση στο ISIS. Οι γιατροί και οι νοσηλευτές εργάζονται χωρίς αμοιβή στα πρόχειρα νοσοκομεία· οι καταστηματάρχες πήραν τα τρόφιμα, ποτά και τις άλλες προμήθειες από τα ράφια των μαγαζιών τους, για να τα μοιράσουν δωρεάν σε μαχητές και πολίτες.

Κομπάνι. Φωτογραφία του Veyzi Altay, από το «Νewsweek»

Γενναίες μητέρες, των οποίων οι γιοι και οι κόρες αγωνίζονται στην πρώτη γραμμή, συγκεντρώνουν τρόφιμα και μαγειρεύουν σε καθημερινή βάση για όποιον πεινάει και χρειάζεται φαγητό. Το χρήμα δεν αξίζει πλέον τίποτα, γιατί όλοι θέλουν να μοιράζονται τους πόρους τους, καθώς και τη δύναμη της θέλησης τους, για να βοηθήσουν ο ένας τον άλλο αυτές τις δύσκολες στιγμές, για να συνεχιστεί η αντίσταση για να σωθεί η πόλη. Μοιάζει όλοι να ανήκουν σε μια μεγάλη οικογένεια.

Αυτή η αλληλεγγύη είναι που τροφοδοτεί το πνεύμα αντίστασης του Κομπάνι. Μικροί και μεγάλοι οι οποίοι είναι σε θέση να πολεμήσουν οπλίστηκαν και ορκίστηκαν να υπερασπιστούν την πόλη μέχρι το τέλος. Σήμερα, είδα την συναρχηγό του Κόμματος Δημοκρατικής Ένωσης (PYD) Asiya Abdullah και τον κυβερνήτη του καντονιού του Κομπάνι, Enwer Muslim, να φεύγουν με κατεύθυνση τις ανατολικές επαρχίες, όπου οι μάχες με το ISIS έχουν ενταθεί σε μια άνευ προηγουμένου κλίμακα, κρατώντας καλάσνικοφ. [...]

Από Το ιστολόγιο των Ενθεμάτων

 

Υπουργείο Α-παιδευσιάς και Α-πολιτισμού γωνία

Aν το Θεατρικό Μουσείο είχε ως εκθέματα αγάλματα από την Αμφίπολη, θα είχε άλλη τύχη;


Την έντονη διαμαρτυρία της εκφράζει με επιστολή της προς τον υπουργό Παιδείας, που κοινοποιήθηκε σε φορείς και πρόσωπα από το χώρο των τεχνών και της τυπικής εκπαίδευσης, η Πανελλήνια Ένωση Εκπαιδευτικών Πολιτιστικών Θεμάτων, για τον εξοβελισμό του πολιτισμού «από τις ονομασίες των τμημάτων που θα συντονίζουν και θα διευθύνουν τη λειτουργία της Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης και τις περιγραφές των αρμοδιοτήτων τους, όπως καταγράφονται στον νέο Οργανισμό του υπουργείου Παιδείας και Θρησκευμάτων (ΠΔ υπ αρ. 114,  ΦΕΚ 181/29-8-2014)». Μάλιστα, παρά τις περί του αντιθέτου εξαγγελίες πριν από λίγα χρόνια με στόχο την κατ’ επίφαση σύμπνοια με αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Συμβούλιου. Η Ένωση αποτελείται από τους Υπευθύνους Πολιτιστικών Θεμάτων των Διευθύνσεων Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης της χώρας, από Σχολικούς Συμβούλους αλλά κι εκπαιδευτικούς που όντας ευαισθητοποιημένοι στο θέμα της ένταξης του πολιτισμού στην εκπαίδευση εκπονούν ανάλογα προγράμματα Σχολικών Δραστηριοτήτων, όπου εντάσσονται πέρα από τα πολιτιστικά και τα προγράμματα περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, Αγωγής Υγείας κ.λπ. Τέτοια προγράμματα οι εκπαιδευτικοί στη χώρα μας υλοποίησαν 16.761 σε 5.694 σχολεία, όπου ενεπλάκησαν εθελοντικά 31.636 εκπαιδευτικοί και 398.747 μαθητές. Η επιστολή καταλήγει στην πρόταση δημιουργίας ενός αυτοτελούς Τμήματος Προγραμμάτων Σχολικών Δραστηριοτήτων, το οποίο θα συγκεντρώνει το σύνολο των αρμοδιοτήτων που σχετίζονται με τα προγράμματα αυτά και φυσικά τα πολιτιστικά προγράμματα.

Η πληγή του Θεατρικού Μουσείου

Παράλληλα, και κατά πλήρη αντιστοιχία με το παραπάνω, βρίσκεται το γνωστό πλέον σε όλους όσοι ασχολούνται με την τέχνη του θεάτρου θέμα της πλήρους εγκατάλειψης κι εξαθλίωσης στην οποία έχει περιέλθει το Θεατρικό Μουσείο, τόσο ως χώρος όσο και ως οργανισμός. Πρόκειται για μία σοβαρότατη πληγή που χρονίζει, «κακοφορμίζει» επικίνδυνα και δεν λέει να κλείσει, θυμίζοντάς μας όχι μόνο την αναλγησία του ελληνικού κράτους, ιδιαίτερα σε θέματα διάσωσης της μνήμης του νεότερου ελληνικού πολιτισμού -γιατί αν το Μουσείο αυτό είχε ως εκθέματα, π.χ. τα αγάλματα από την Αμφίπολη, η αντιμετώπιση θα ήταν σαφώς διαφοροποιημένη.
Την ίδια στιγμή, όπως μας ενημέρωσε η κα Άννα Μαυρολέων, ερευνήτρια του θεάτρου, συγγραφέας, διδάσκουσα στο πρόγραμμα ΕΣΠΑ «Ακαδημία Πλάτωνος – οι δρόμοι της γνώσης» του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών και επί εικοσαετία εργαζόμενη με σύμβαση αορίστου χρόνου στο Τμήμα Μηχανογράφησης (Βάσεις δεδομένων) του Κέντρου Μελέτης και Έρευνας του Ελληνικού Θεάτρου – Θεατρικό Μουσείο, οι οικονομικές υποχρεώσεις του Οργανισμού είναι πλέον τεράστιες ενώ υπάρχουν μεγάλες δυσκολίες τόσο για τυπικούς –π.χ. προϋποθέσεις υπαγωγής στα προγράμματα ΕΣΠΑ- όσο και για ουσιαστικούς λόγους. Ωστόσο, τα πράγματα εκπλήσσουν και θλίβουν ακόμη περισσότερο όταν κανείς αναλογίζεται πως όλοι αυτοί οι θησαυροί της νεότερης θεατρικής μας ιστορίας είναι πλέον βορά ακόμη και χιλιάδων εντόμων και τρωκτικών.

Και στο ευρωκοινοβούλιο το θέμα

Αυτή η πληγή θα έπρεπε να υπενθυμίζει σε όλη την ελληνική κοινωνία ποιές κυβερνήσεις μας κυβερνούν, αλλά και ποιά είναι η στάση τους διαχρονικά ως προς την παιδεία και τον πολιτισμό, από τη μεταπολίτευση μέχρι σήμερα. Όταν η Μελίνα Μερκούρη, ως φωτεινή εξαίρεση που επιβεβαιώνει τον κανόνα, ήταν υπουργός Πολιτισμού, οραματίστηκε το πάντρεμα της παιδείας με τον πολιτισμό, με σκοπό όλοι οι μαθητές στο ελληνικό σχολείο να μετέχουν και της καλλιτεχνικής παιδείας. Δεν πρόλαβε, όμως, να ολοκληρώσει το σχέδιό της. Χρόνια αργότερα, εφαρμόστηκε από τα δύο συναρμόδια υπουργεία το πιλοτικό πρόγραμμα με το όνομά της, που έπειτα καταργήθηκε λόγω εκλογής του κόμματος της Νέας Δημοκρατίας ως αυτοδύναμης κυβέρνησης -σε μια εποχή κατά την οποία ο δικομματισμός έστω και κατ’ επίφαση σήμαινε τη μεταξύ των δύο συγκυβερνώντων σήμερα στην Ελλάδα κομμάτων αντιπαλότητα και τον ανταγωνισμό.
Σήμερα που ούτε τα προσχήματα τηρούνται και οι μάσκες έχουν πέσει, ο πνευματικός πολιτισμός και η ουσιαστική, ανθρωπιστική παιδεία, είτε ξεχωριστά είτε συνενωμένα, πόρρω απέχουν από το να συναποτελούν προτεραιότητες της κυβερνητικής πολιτικής παρά μόνο κατ’ επίφαση και τυπικά μέσα από την ονομασία ενός ή δύο υπουργείων, τα οποία στην πραγματικότητα δεν επιτελούν το έργο για το οποίο υποτίθεται πως δημιουργήθηκαν.
Ας ελπίσουμε πως οι προσπάθειες τόσο του ΣΥΡΙΖΑ, όσο και του ΚΚΕ αλλά και της ΔΗΜΑΡ, εντός του ελληνικού κοινοβουλίου, παράλληλα με εκείνες του ευρωβουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ Μανώλη Γλέζου, που έχει ήδη δηλώσει ότι θα φέρει το θέμα του Κέντρου Μελέτης και Έρευνας του Ελληνικού Θεάτρου – Θεατρικού Μουσείου στο ευρωκοινοβούλιο, θα αποδώσουν καρπούς, ώστε ο φορέας αυτός να γίνει βιώσιμος σύμφωνα πάντα με τους διεθνείς κανόνες και με σταθερή χρηματοδότηση, αφού πρώτα βέβαια τακτοποιήσει όλες τις υποχρεώσεις του απέναντι στους εργαζόμενούς του.

Σπύρος Πετρίτης

Από την Εποχή

78 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗ ΔΟΛΟΦΟΝΙΑ ΤΟΥ ΛΟΡΚΑ ΑΠΟ ΦΑΣΙΣΤΕΣ ΤΟΥ ΦΡΑΝΚΟ

Τη νύχτα της 18ης Αυγούστου 1936, έξω από τη Γρανάδα μέλη της τοπικής φάλαγγας του φασίστα δικτάτορα Φράνκο πήραν τον 38χρονο κομμουνιστή ποιητή Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα.Ο Λόρκα είχε ταχθεί ανοιχτά κατά του φασισμού και των πραξικοπηματικών σχεδίων της Φάλαγγας. Το πρωί της 19ης τουφεκίστηκε στο Βιθνάρ. Έτσι έκλεισε ο σύντομος κύκλος της ζωής ενός εκ των μεγαλύτερων ποιητών του αιώνα μας.

"Με τη δική του ματιά μάθαμε να «κοιτάζουμε» την Ισπανία. Μοναχικός καβαλάρης της ποίησης, του θεάτρου και της μουσικής, ταξίδευε, ολοένα ταξίδευε, για την Κόρδοβα. Πισωκάπουλα στο μαύρο άλογό του, γυμνόστηθη Τσιγγάνα με το όπλο στο χέρι, η δημοκρατική Ισπανία, του «Νο Πασαράν».

Ο Λόρκα είχε προειδοποιηθεί από τους φίλους και τους συντρόφους του από τον Ιούλιο του 1936, όταν ήταν ήδη γνωστό ότι ο Φράνκο ετοίμαζε τα στρατεύματά του στο ισπανικό Μαρόκο και θα ξεσπούσε ο εμφύλιος πόλεμος, να μην πάει στην Ανδαλουσία. Απέρριψε μάλιστα προτάσεις να ταξιδέψει στην Κολομβία και στο Μεξικό. Ο εμφύλιος επισήμως ξεκίνησε στις 17 Ιουλίου ενώ δύο ημέρες μετά, ο Λόρκα έφτασε στη Γρανάδα. Η περιοχή ήταν η πρώτη που κατελήφθη από τους φρανκιστές, ο γαμπρός του Λόρκα και δήμαρχος της Γρανάδα συνελήφθη στις 16 Αυγούστου και την επομένη εκτελέστηκε. Την ίδια ημέρα συνελήφθη και ο Λόρκα.

Το φασιστικό καθεστώς δεν δίστασε να εκτελέσει έναν διάσημο ποιητή. Πρόκειται για το ίδιο καθεστώς που εκείνη τη χρονιά μόνο στην περιοχή γύρω από την Αλάμπρα η φάλαγγα εκτέλεσε 30.000 άτομα, αφού ο Φράνκο είχε διακηρύξει ότι θα «προστάτευε» την Ισπανία από «τη διεθνή κομμουνιστική, εβραϊκή και μασονική συνωμοσία».

Στις 26 Απριλίου 1937, υπό τις διαταγές του αρχιστράτηγου και δικτάτορα Φρανθίσκο Φράνκο και με την «ευγενική προσφορά» Χίτλερ και του Μουσολίνι, γερμανικά και ιταλικά αεροσκάφη βομβάρδισαν την βασκική πόλη Γκερνίκα. Ήταν ο πρώτος βομβαρδισμός τελείας καταστροφής στην Ευρώπη, από το ενιαίο φασιστικό μέτωπο. Τουλάχιστον 1654 άμαχοι σκοτώθηκαν και περισσότερα από το 70% των κτιρίων της Γκερνίκα καταστράφηκαν ολοσχερώς, κυρίως από την πυρκαγιά που προκλήθηκε από το μεγάλο αριθμό των εμπρηστικών βομβών. Η δολοφονία του Λόρκα και ο βομβαρδισμός της Γκερνίκα είναι τα δυο κορυφαία γεγονότα του Ισπανικού εμφυλίου που σημάδεψαν ανεξίτηλα τον αγώνα των λαών κατά του φασιμού.

O τραγικός θάνατος του ποιητή, αλλά και η αξία του έργου του, μετά την εκτέλεσή του, έκαναν την ποίησή του ταχύτατα και ευρύτατα γνωστή. Τα ποιήματά του έγιναν σύμβολο αντίστασης στο φασισμό σε ολόκληρη την Ευρώπη και όπου ζούσαν ελεύθεροι άνθρωποι, όπως ο Ισπανικός Εμφύλιος Πόλεμος έγινε το σύμβολο των πολιτικών κινημάτων, των ταξικών αγώνων, των κοινωνικών ανακατατάξεων.

Τ' άλογα είναι μαύρα.

Τα πέταλα είναι μαύρα.

Πάνω στις κάπες γυαλίζουν

λεκέδες μελανιού και κεριού.

Έχουν κρανία μολυβένια,

κι είναι γι' αυτό που δεν κλαίνε.

Με την ψυχή τους όλο λούστρο

έρχονται πάνω στο δρόμο.

Νυχτερινοί και καμπούρηδες,

όπου κι αν πάνε διατάζουν

σιωπές μαύρου καουτσούκ

και φόβους λεπτότατης άμμου.

Περνάν, αν πεθυμούν να περάσουν,

ενώ στο κεφάλι τους κρύβουν

μιαν αστρονομία αόριστη

απροσδιόριστων περιστρόφων.

http://www.youtube.com/watch?v=qrHmoQ37AGc

FEDERICO GARCIA LORCA

Ανέμισες για μια στιγμή το μπολερό

και το βαθύ πορτοκαλί σου μεσοφόρι.

Αύγουστος ήτανε δεν ήτανε θαρρώ

τότε που φεύγανε μπουλούκια οι Σταυροφόροι.

Παντιέρες πήγαιναν του ανέμου συνοδειά

και ξεκινούσαν οι γαλέρες του θανάτου.

Στο ρωγοβύζι ανατριχιάζαν τα παιδιά

κι ο γέρος έλιαζε ακαμάτης τ' αχαμνά του.

Του ταύρου ο Πίκασσο ρουθούνιζε βαριά

και στα κουβέλια τότε σάπιζε το μέλι.

Τραβέρσο ανάποδο – πορεία προς το βοριά.

Τράβα μπροστά. Ξοπίσω εμείς και μη σε μέλει.

Κάτου απ' τον ήλιο αναγαλλιάζαν οι ελιές

και φύτρωναν μικροί σταυροί στα περιβόλια.

Τις νύχτες στέρφες απομέναν οι αγκαλιές

τότες που σ' έφεραν, κατσίβελε, στην μπόλια.

Ατσίγγανε κι Αφέντη μου, με τι να σε στολίσω;

Φέρτε το μαυριτάνικο σκουτί το πορφυρό.

Στον τοίχο της Καισαριανής μας φέραν από πίσω

κι ίσα έν' αντρίκειο ανάστημα ψηλώσαν το σωρό.

Κοπέλες απ' το Δίστομο φέρτε νερό και ξίδι.

Κι απάνω στη φοράδα σου δεμένος σταυρωτά

σύρε για κείνο το στερνό στην Κόρδοβα ταξίδι,

μέσ' απ' τα διψασμένα της χωράφια τ' ανοιχτά.

Βάρκα του βάλτου ανάστροφη, φτενή, δίχως καρένα.

Σύνεργα που σκουριάζουνε σε γύφτικη σπηλιά.

Σμάρι κοράκια να πετάν στην έρημην αρένα

και στο χωριό να ουρλιάζουνε τη νύχτα εφτά σκυλιά.

Ν. ΚΑΒΒΑΔΙΑΣ

Ο ΛΟΡΚΑ ΩΣ ΜΟΥΣΙΚΟΣ

 Πριν γίνει ο μεγάλος ποιητής της Ισπανίας, ο Λόρκα υπήρξε μουσικός, δεξιοτέχνης πιανίστας, συνθέτης, λιμπρετίστας. Για το πρώτο του πιάνο –δώρο του πατέρα του– εξομολογήθηκε γραπτά: «... Σε αγαπώ περισσότερο από οτιδήποτε στον κόσμο...» και ότι είναι «... σαν μια γυναίκα που κοιμάται συνεχώς και για να την ξυπνήσει κάποιος, θα πρέπει να είναι γεμάτος μελωδίες και θλίψη...»

Ιδιαίτερο ρόλο στη διαμόρφωσή του ως μουσικού έπαιξαν ο δάσκαλός του Αντόνιο Σεγούρα Μέσα και ο συνθέτης Μανουέλ ντε Φάλια. Ο αρχικός στόχος του Λόρκα ήταν να σταδιοδρομήσει στη μουσική, ο πατέρας του όμως αρνήθηκε να χρηματοδοτήσει τις σπουδές του γιατί, σύμφωνα με τη δική του αντίληψη, ο τομέας αυτός δεν επρόκειτο να αποφέρει εισοδήματα στο γιο του! Απελπισμένος ο Λόρκα έβαλε τέλος στη μουσική σταδιοδρομία του. Γράφει ο ίδιος για τον εαυτό του από τη Ν. Υόρκη στο Αυτοβιογραφικό Σημείωμα: «Αφού οι γονείς του του απαγόρεψαν να πάει στο Παρίσι για να συνεχίσει τις μουσικές σπουδές του και ο δάσκαλός του της μουσικής είχε πεθάνει, ο Γκαρθία Λόρκα έστρεψε τη δημιουργική του ορμή στην ποίηση».

Αλλά και την ποίησή του την αντιλήφθηκε ως μουσική. Αυτό λένε οι περιγραφές για την απαγγελία του. «Έπαιζε με τις λέξεις σα να ήταν ακορντεόν». Πολλοί από τους τίτλους των Συλλογών του ήταν μουσικοί, ενώ τα ποιήματά του βρίθουν από μουσικούς όρους (μαδριγάλι, σουίτα, νοτούρνο, σερενάτα, ρομάντσα) «... γιατί είμαι πάνω απ' όλα μουσικός» είχε πει σε μια συνέντευξή του.

Ο ποιητής και ζωγράφος Μορένο Βίγια θυμάται το Λόρκα όταν έπαιζε πιάνο: «Τα δάχτυλά του ήταν ηλεκτρισμένα. Σου έδινε την εντύπωση ότι η μουσική ξεπηδούσε από μέσα του, αυτή η μουσική ήταν η πηγή της δύναμής του, το σαγηνευτικό του μυστικό».

Το καλοκαίρι του 1922, θέλοντας να εντρυφήσει στην ισπανική παράδοση, ο ποιητής έμαθε κιθάρα και φλαμένκο κοντά σε δυο τσιγγάνους. Αμέσως μετά έγραψε σ' ένα φίλο του: «Το φλαμένκο είναι μια από τις γιγαντιαίες δημιουργίες του Ισπανικού λαού». Ο Λόρκα και ο Ντε Φάλια ταξίδεψαν στα χωριά της Ανδαλουσίας αναζητώντας γνήσια παραδοσιακά τραγούδια. Και όταν τα βρήκαν, οργάνωσαν στη Γρανάδα το 1ο Φεστιβάλ Cante Jondo με πολύ μεγάλη επιτυχία (Ιούνιος 1922).

Ο Λόρκα μετέγραψε και διασκεύασε 12 ισπανικά τραγούδια από την ενδοχώρα της Ανδαλουσίας για πιάνο και φωνή, τα οποία εμπιστεύθηκε στη μεγάλη cantaora (τραγουδίστρια) και bailaora (χορεύτρια) της εποχής Ενκαρναθιόν Λόπεθ Χούλβεθ (γνωστή ως «Αρχεντινίτα»). Τα τραγούδια, με τον τίτλο «Coleccion de Canciones Populares Espanolas» (Συλλογή Λαϊκών Ισπανικών Τραγουδιών) ηχογραφήθηκαν το Μάρτιο του 1931, με το Λόρκα στο πιάνο. Η «Αρχεντινίτα», εκτός από την ερμηνεία, έπαιζε και καστανιέτες, ενώ στο δεύτερο τραγούδι υπήρχε και συνοδεία ορχήστρας.

Tρίτη 19 Αυγούστου 2014

Αναδημοδίευση από το www.iskra.gr

Συναυλία συμπαράστασης στο λαό της Παλαιστίνης

Τη Δευτέρα 11 Αυγούστου στις 21:00, έξω από την πρεσβεία της Παλαιστίνης στο Παλαιό Ψυχικό, το Κόκκινο 105,5, το Μητροπολιτικό Κοινωνικό Ιατρείο Ελληνικού η Fair Planet, η “Αλληλεγγύη για όλους”και η Ένωση Παλαιστινίων Εργαζομένων στην Ελλάδα, μας καλούν σε συναυλία συμπαράστασης στο λαό της Παλαιστίνης, με τον Βασίλη Λέκκα.
Στο χώρο της συναυλίας θα συλλέγονται φάρμακα και υγειονομικό υλικό για τη Γάζα.

Αναδημοσίευση από τη σελίδα του Κυριακάτικου Σχολείου Μεταναστών

Πέθανε ο ποιητής Βύρων Λεοντάρης

Την τελευταία του πνοή άφησε ο ποιητής της μεταπολεμικής γενιάς Βύρων Λεοντάρης.

Η κηδεία του θα γίνει την Παρασκευή, από το νεκροταφείο Καισαριανής, στις 12:00.

Ο Βύρων Λεοντάρης γεννήθηκε στη Νιγρίτα Σερρών. Πέρασε τα πρώτα χρόνια της ζωής του στη Σάμο, από όπου καταγόταν, και το 1939 εγκαταστάθηκε με την οικογένειά του στην Αθήνα. Αδελφός του κριτικού Μανόλη Λαμπρίδη, του ποιητή Ανδρέα Λεοντάρη, σύζυγος της ποιήτριας Ζέφης Δαράκη. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών (1952-1956) και εργάστηκε ως δικηγόρος. Στο χώρο της λογοτεχνίας ασχολήθηκε με την ποίηση, ενώ δημοσίευσε επίσης κριτικά δοκίμια. Πρωτοεμφανίστηκε το 1954 με την ποιητική συλλογή "Γενική Αίσθηση'. Συνεργάστηκε με τα περιοδικά "Κριτική", "Εφημερίδα των Ποιητών", "Επιθεώρηση Τέχνης", κ.ά., μέλος της εκδοτικής ομάδας του περιοδικού "Σημειώσεις".

Το ποιητικό του έργο τοποθετείται στο χώρο της μεταπολεμικής ελληνικής ποιητικής γενιάς. Έργα του μεταφράστηκαν στα γαλλικά, αγγλικά και τουρκικά.

[...]

'Ήξεραν οι παληοί και προνοούσαν

να 'ναι ελαφρύ το χώμα τους

φύλαγαν πάντα ένα λευκό σεντόνι στο σεντούκι

συγύριζαν το μέσα τους , στόλιζαν τις ψυχές τους

ήξεραν να μοιρολογούν

εξοικειώνονταν με τους νεκρούς τά 'λεγαν μεταξύ τους

στ' όνειρό τους

κ' έπαιρναν απ' το χέρι τους το αντίδωρο του αγνώστου

κάθε που τους ξεπροβοδίζανε στου ξύπνου το κατώφλι

Κι εμείς τώρα δεν ξέρουμε ούτε πού 'ναι πεταμένα τα κόκκαλα

της μάνας μας...

Έχουμε αποκοπεί από τους πεθαμένους

δεν ακούγεται πια η φωνή τους μέσα στη φωνή μας

δεν ξέρουμε να κλάψουμε

πώς να φερθούμε μπρος στο θάνατο και τι να πούμε

Στα ουράνια βάραθρα γκρεμοτσακίζονται τα λόγια μας

άδεια χελωνοκαύκαλα.

(Βύρων Λεοντάρης -από τη συλλογή "Εν γη αλμυρά" )

Αναδημοσίευση από την "Αυγή"

Για την Παλαιστίνη τραγούδα και γέλα...

Η μουσική της Ιντιφάντα

Γράφει: Μιχάλης Παπαμακάριος - Ήχοι Ανήσυχοι - 20/07/2014

Το παλαιστινιακό ζήτημα βρίσκεται μια ακόμη φορά με τραγικό τρόπο στην επικαιρότητα. Φροντίζουν για αυτό οι επιθέσεις και οι βομβαρδισμοί του Ισραηλινού στρατού στη Γάζα, η υποκρισία της «διεθνούς κοινότητας» και οι αντιδράσεις σε όλο τον κόσμο για το έγκλημα διαρκείας που διεξάγεται από το κράτος του Ισραήλ. Το κείμενο αυτό δεν έχει σκοπό να αναλύσει την κατάσταση στη Παλαιστίνη – το Περιοδικό άλλωστε έχει φροντίσει για αυτό – αλλά να αναδείξει μία άλλη διάσταση της παλαιστινιακής υπόθεσης, την μουσική των ίδιων των Παλαιστινίων και αυτήν που στέκεται δίπλα στους Παλαιστίνιους. Τη μουσική της Ιντιφάντα και της διεθνούς αλληλεγγύης σε αυτήν, γιατί η αντίσταση του παλαιστινιακού λαού δεν θα βρεθεί από τους ιστορικούς και τους ανθρώπους του μέλλοντος μόνο σε βιβλία και οπτικά ντοκουμέντα. Θα βρεθεί ηχογραφημένη και τραγουδισμένη από Παλαιστίνιους και Έλληνες, από Αμερικάνους, Ισπανούς και Γάλλους. Η Ιντιφάντα, πέρα από σύνθημα στα χείλη μας και έμπνευση στη σκέψη μας, έχει γίνει και γίνεται μελωδίες και ρυθμοί, στίχοι και τραγούδια. 

 Η αρχή έγινε το 1992, όταν το συγκρότημα των Zebda από την Γαλλία κυκλοφόρησε το ντεμπούτο του άλμπουμ «L΄Arene des Rumeurs». Στο εξώφυλλό του, φιλοξενείται ένα παιδί της Ιντιφάντα, με τη σφεντόνα στα χέρια. Οι Zebda κατηγορήθηκαν, γιατί άλλο, για αντισημιτισμό. Οι ίδιοι φιλοξενούσαν τον Γιασέρ Αραφάτ στο booklet του δίσκου και κατηγορούσαν τα MME για τη στάση τους στο Παλαιστινιακό ζήτημα. Είκοσι δύο χρόνια μετά, το μοναδικό για το οποίο δεν μπορεί να κατηγορήσει κανείς το δίσκο τους είναι η έλλειψη  διαχρονικότητας….

Οι Ισπανοί SKA-P, γνωστοί για τη σχέση τους με τα λαϊκά κινήματα και υποστηρικτές της Ιντιφάντα,  στον πέμπτο δίσκο τους «!!Que Corra la Voz!!», το 2002, ηχογραφούν το τραγούδι «Intifada», για το Παλαιστινιακό ζήτημα.

Ο διάσημος για το σάουντρακ της «Amelie», Yann Tiersen, ένας αρκετά προοδευτικός και ενεργός μουσικός στο άλμπουμ του «Dust Lane», του 2010, έγραψε το δικό του κομμάτι για το Παλαιστινιακό ζήτημα.

Μια Παλαιστινιακή-Ισραηλινή συμμαχία

To ποιο σημαντικό βέβαια είναι ότι ακόμη και διάσημοι Ισραηλινοί μουσικοί, όπως ο Gilad Atzmon, στον οποίο θα επανέλθουμε, αλλά και μουσικοί από το χώρο του hip-hop, όπως ο Shi και άλλοι, που έχουν συγκροτήσει τη μουσική κίνηση Race United, στέκονται κριτικά απέναντι στην πολιτική του κράτους του Ισραήλ, όπως αυτή εφαρμόζεται κατά των Παλαιστινίων. Αποτελούν κατά κάποιον τρόπο τη μουσική εκδοχή της πρωτοβουλίας «Υπάρχει ένα όριο».

Gilad Atzmon & The Orient House Enseble

Επίσης η 360degrees, δισκογραφική εταιρεία από το Ισραήλ, ηχογραφεί μικτά hip-hop σχήματα με μέλη Ισραηλινούς και Παλαιστινίους και μουσικούς που υποστηρίζουν τον αγώνα του λαού τους.

To hip hop στη Λωρίδα της Γάζας…

Το hip hop βέβαια αποτελεί, και όχι τυχαία, το βασικό μουσικό εργαλείο της παλαιστινιακής νεολαίας, τόσο αυτής που μεγαλώνει στα σοκάκια της Γάζας και της Ραμάλα, όσο και της διασποράς. Σχήματα όπως οι Palestinian Rapperz, το γυναικείο δίδυμο των Arapeyat, o Boikutt και βέβαια οι DAM, το καλύτερο κατά τη γνώμη μου και για πολλούς το πρώτο hip hop συγκρότημα που φτιάχτηκε στην Παλαιστίνη. Οι DAM ιδρύθηκαν το 1998. Το όνομα τους έχει διπλή ερμηνεία αφού στη γλώσσα τους σημαίνει «στην αιωνιότητα» ενώ στα εβραϊκά σημαίνει «αίμα». Ραπάρουν στα παλαιστινιακά, στα εβραϊκά και στα αγγλικά, ενώ  κατάφεραν  να εκδώσουν το πρώτο τους ολοκληρωμένο άλμπουμ το 2006 με τον τίτλο «Dedication». Η μουσική τους χαρακτηρίζεται από αραβικούς ρυθμούς και λούπες παραδοσιακών κομματιών της αραβικής παράδοσης, προσαρμοσμένες στον χιπ χοπ κώδικα, σύνθεση η οποία  καταφέρνει να δημιουργήσει μια πρωτότυπη πρόταση. Αναμφίβολα, από τις πιο ενδιαφέρουσες περιπτώσεις όχι μόνο της Παλαιστίνης αλλά και του  παγκόσμιου χιπ χοπ.

Στους Παλαιστίνιους της διασποράς ξεχωρίζει ο Palestine, μετανάστης στην Σουηδία. Στο άλμπουμ του «Land of the lost», το οποίο στην Ελλάδα διακινήθηκε από την 8ctagon των Active Member, εντάσσει στην παραγωγή του τις μουσικές παραδόσεις του λαού του, διαμορφώνοντας έναν ήχο με τα ήχο-χρώματα της Μέσης Ανατολής, τα οποία συνδυάζει με το φανκ και τη τζαζ, ραπάρωντας για τον παλαιστινιακό αγώνα.

Οι Philistines, Παλαιστίνιοι μετανάστες στις ΗΠΑ, αποτέλεσαν τους σημαντικότερους συντελεστές μιας από τις σημαντικότερες μουσικές πρωτοβουλίες υποστήριξης της Παλαιστίνης. Μαζί με Αμερικανούς ομότεχνούς τους και παλαιστινιακά συγκροτήματα έφτιαξαν το άλμπουμ  «Free the P».

Αυτό το συλλογικό hip-hop άλμπουμ, του οποίου ο τίτλος έχει διπλή ανάγνωση: «Ελευθερώστε τους ανθρώπους», «ελευθερώστε τη Παλαιστίνη», ηχογραφήθηκε για να υποστηρίξει οικονομικά το Slingshot Hip Hop, ένα ντοκιμαντέρ γυρισμένο για τους Παλαιστίνιους ράπερς που ζουν στη λωρίδα της Γάζας και στη δυτική όχθη. Το ντοκιμαντέρ και το cd αναδεικνύουν τις φωνές της αντίστασης, ενώ ερευνούν το ρόλο που παίζει η μουσική στην κοινωνική, πολιτική και προσωπική ζωή των νέων Παλαιστινίων.

Η ελληνική συμβολή

Και στην ελληνική δισκογραφία βρίσκουμε παραδείγματα κομματιών για την Παλαιστίνη. Οι Active Member στο δέκατο δίσκο τους, «Fiera», έχουν αφιερώσει το κομμάτι  το Stencil on «Gidar al Fasel” στην Παλαιστινιακή αντίσταση, το οποίο μάλιστα είναι εμπνευσμένο από το Bunksy, ο οποίος δεν δίστασε να «κοσμήσει» το τείχος του αίσχους με τα stencil του, για αυτό και ο χαρακτηριστικός ήχος του σπρέι στο κομμάτι. Οι Inopia, ένα ακόμη σχήμα από το χώρο του low bap, παρουσίασαν το κομμάτι «Παλαιστίνη» στη συλλογή της 8ctagon «Sampleterra vol.1» του 2003. Οι Red, το δίδυμο των Δημήτρη Κοττάκου και Παναγιώτη Σαρδέλη, συνέθεσαν το «Ένα τραγούδι για τη Παλαιστίνη» στο ντεμπούτο τους «Project one», του 2004, φιλοξενώντας τη Μαριώ στα φωνητικά. Ο Πέτρος Θεοτοκάτος, με τη σειρά του στο δίσκο του «Α-political correct», του 2008, έχει συνθέσει δύο οργανικά κομμάτια για την Παλαιστίνη, το «Palestine I» και  «Palestine II». Επίσης, οι Υπεραστικοί έγραψαν, ως συμβολή στην καμπάνια «Ένα καράβι για τη Γάζα» το 2010, το κομμάτι «Ένα τραγούδι για τη Παλαιστίνη».

Η τζαζ της Ιντιφάντα

Αναμφισβήτητα, ένα από τα σημαντικότερα σε καλλιτεχνική αξία και μήνυμα,   άλμπουμ που έχουν γραφτεί για την Παλαιστίνη είναι το «Exile» του Ισραηλινού, Gilad Atzmon, αντισιωνιστή και ακτιβιστή υπέρ των δικαιωμάτων των Παλαιστινίων, ο οποίος θεωρείται προδότης για την πλειοψηφία των Ισραηλινών. To «Exile» κυκλοφόρησε το 2003 από την Enja και είναι φτιαγμένο, όπως λέει και ο ίδιος ο δημιουργός του, «από μουσικούς που ζουν στην εξορία». «Είναι μια αίσθηση αρμονίας, η οποία συγκλονίζεται από την  αιματοχυσία και την καταστροφή», σημειώνει ο Atzmon στο ένθετο του cd.

Αν και είναι δύσκολο μια τέτοια κατάσταση συναισθημάτων να εκφραστεί από τη μουσική, ακόμη και τη τζαζ, το «Exile» είναι μια μουσική «αναπαράσταση» αυτής της πραγματικότητας και των συνεπειών της στους ανθρώπους. Ο Atzmon και οι δεξιοτέχνες συνεργάτες του, καθώς και η Παλαιστίνια σπουδαία τραγουδίστρια Reem Kelani και ο μουσικός και τραγουδιστής Dhafer Youssef, πήραν παραδοσιακά εβραϊκά και παλαιστινιακά τραγούδια, τα ανακάτεψαν με μελωδίες δημοφιλείς στις τάξεις του Ισραηλινού στρατού, επέφεραν  μουσικές και αισθητικές ανατροπές, κάτι στο οποίο ο Atzmon συνηθίζει να κάνει στους δίσκους του, με τελικό αποτέλεσμα μια τζαζ  υψηλού συνθετικού και εκτελεστικού επιπέδου, μια τζαζ με ενεργητική τοποθέτηση υπέρ των Παλαιστινίων και του αγώνα τους.

Το εναρκτήριο κομμάτι του άλμπουμ «Dal΄ouna on the return» είναι εμπνευσμένο από ένα παλιό λαϊκό τραγούδι της Παλαιστίνης, το «Wayn a Ramallah»,  το οποίο συμβολίζει την επιστροφή των Παλαιστινίων στη γη τους. To «Al-Quds» βασίζεται σε ένα τραγούδι ιδιαίτερα δημοφιλές στο πλαίσιο  του Ισραηλινού στρατού στον πόλεμο 1967, το οποίο παραλλάχθηκε μουσικά από τον Atzmon και η Reem Kelani τραγούδησε πάνω στη μελωδία του το «Mawwaal», ένα ποίημα του Mahmoud Darwish, αναγνωρισμένου ποιητή του αραβικού κόσμου, έτσι ώστε: «να υπερβούμε τα ρατσιστικά και εθνικιστικά σύνορα», όπως σημειώνει ο Atzmon. To «Imhaaha Aweeha», επίσης παραδοσιακό παλαιστινιακό τραγούδι, μιλά για την επιστροφή των εξόριστων, ενώ το κομμάτι «Jenin» είναι αφιερωμένο στη μαρτυρική πόλη και είναι μουσικά εμπνευσμένο από μια παλιά εβραϊκή μπαλάντα, που τραγουδά για μια πόλη που καταστράφηκε ολοσχερώς σε ένα πογκρόμ…

Το άλμπουμ αυτό, σημειώνει ο Atzmon, «είναι ένα κάλεσμα στο να στρέψουμε την προσοχή μας στο  μαρτύριο των Παλαιστινίων. Είναι μια προσευχή, ώστε ο κόσμος να αναγνωρίσει στους Παλαιστίνιους το ουσιαστικό τους δικαίωμα για επιστροφή».

Ας σημειωθεί, ότι μια διασκευή του «Wayn a Ramallah»  είχε γίνει μεγάλη επιτυχία στον αραβικό κόσμο το 1992 από το συγκρότημα των Σύριων Kulma Sawa και περιέχεται στο συλλογικό άλμπουμ του 2004 «Rock the Kasbah, Songs of freedom from the streets of the east», ενώ το 2012 το ξανατραγούδησε ο Moe Kabha αφιερώνοντας το σε όλους τους Παλαιστίνιους, όπου και αν ζουν αυτοί.

Αναδημοσίευση από "το Περιοδικό"